Sobota, 23 września 2017 r.

Przejdź na skróty do treści. | Przejdź do nawigacji

Jesteś w: Start / Artykuły / Technologia i edukacja / E-learning − nowoczesny sposób ustawicznego kształcenia kadr

E-learning − nowoczesny sposób ustawicznego kształcenia kadr

E-learning to nowoczesna metoda przekazywania wiedzy, wykorzystująca bogaty zestaw środków elektronicznej transmisji informacji, w tym Internet, technologię ekstranetu i intranetu, nagrania audio i wideo.

E-learning to nowoczesna metoda przekazywania wiedzy, wykorzystująca bogaty zestaw środków elektronicznej transmisji informacji, w tym Internet, technologię ekstranetu i intranetu, nagrania audio i wideo. E-learning najkrócej można zdefiniować, jako „uczenie się przez Internet”[1]. E-learning – określany również jako zdalne nauczanie – obejmuje niemal wszystkie obszary działalności edukacyjnej. Można go wykorzystywać na każdym poziomie edukacji, zarówno jako metodę wiodącą, jak i metodę uzupełniającą tradycyjne metody nauczania stacjonarnego.

E-Learning jest bardzo ciekawym, nowym trendem w kształceniu pracowników i podnoszeniu ich kompetencji. Opiera się na wykorzystaniu nowych technologii telekomunikacyjnych dla interaktywnego i zindywidualizowanego kształcenia. Ta forma nauczania może być wykorzystana wielokierunkowo, jako:
  • element komplementarny wobec tradycyjnego nauczania, stanowiąc uzupełnienie warsztatów i spotkań organizowanych w formie tradycyjnej (blended learning);
  • niezależny program szkoleniowy pozwalający na zdobywanie nowych umiejętności i podnoszenie kwalifikacji w ramach szkoleń internetowych;
  • metoda aktualizacji wiedzy umożliwiająca stały dostęp do najbardziej aktualnych materiałów szkoleniowych.
Głównym założeniem e-learningu jest oddzielenie nauczyciela i osoby uczącej się w czasie i przestrzeni oraz zapewnienie swobodnej dwustronnej komunikacji między wszystkimi uczestnikami procesu kształcenia. W kształceniu elektronicznym można wyróżnić kilka poziomów w zależności od stopnia zaawansowania[2]:
  • Indeksowe bazy danych, zawierające wyjaśnienia związane z oprogramowaniem, instrukcjami pozwalającymi zrealizować krok po kroku postawione zadania. Są one najprostszą formą edukacji elektronicznej. Użytkownik sam wpisuje szukane słowo kluczowe lub wybiera je ze spisu alfabetycznego.
  • Dydaktyczne wsparcie online. Funkcjonuje ono podobnie jak bazy danych, ale pozwala na szybszą interakcję. Umożliwia wykorzystanie forum dyskusyjnego, rozmów w czasie rzeczywistym, poczty elektronicznej lub systemu komunikatów o charakterze informacyjnym.
  • Kształcenie asynchroniczne. Polega ono na tym, że pomiędzy wysłaniem komunikatu przez nadawcę i odebraniem go przez odbiorcę upływa pewien czas, nie jest tutaj konieczny natychmiastowy przepływ informacji i jednoczesna obecność w sieci nadawcy kursu i jego uczestników. Ten sposób kształcenia pozwala na uczestniczenie w zajęciach w dowolnym terminie, dogodnym dla studenta. Narzędziami umożliwiającymi komunikację w czasie nierzeczywistym są takie formy, jak: wirtualne zajęcia, poczta elektroniczna, forum dyskusyjne, wykłady i ćwiczenia na płytach DVD i CD-ROM.
  • Kształcenie synchroniczne oznacza zajęcia dydaktyczne w czasie rzeczywistym, które umożliwiają natychmiastowy przepływ informacji. Uczestnicy mogą włączyć się tok zajęć w dowolnej chwili w trakcie trwania zajęć. W edukacji synchronicznej wykorzystuje się głównie audiokonferencje, telekonferencje i wideokonferencje.
  • Najczęstszą praktyką w edukacji elektronicznej na odległość jest łączenie sposobu przekazywania informacji, czerpiąc korzyści z modelu synchronicznego i asynchronicznego. Na przykład stosowanie takich technik komunikacji, jak: strony przystosowane do jednoczesnego rozwiązywania problemów przez kilku użytkowników, dyskusja w czasie rzeczywistym, konferencje prowadzone za pomocą kamer podłączonych do Internetu oraz wideokonferencje, personalizowane strony dla indywidualnych użytkowników lub dla grup. 
Niektórzy badacze dydaktyki mediów podkreślają, że najważniejszym komponentem nowoczesnej edukacji zdalnej staje się komunikowanie się przez sieć. Józef Bednarek pojęcie „e-learning” rozumie jako „kształcenie w całości oparte na komunikacji zdalnej (realizacja przewidzianego cyklu tematycznego lub całego kursu wyłącznie za pośrednictwem Internetu)[3]”. Dlatego warto tu podkreślić, że technologia w e-learningu nie jest celem, a jedynie środkiem kształcenia. E-learning wykorzystuje technologie i powiązane z nią narzędzia do realizacji celów edukacyjnych, stworzenia przestrzeni do działań edukacyjnych, w której uwaga będzie skoncentrowana na uczestnikach procesu kształcenia i prowadzącym go nauczycielu. Oczywiście znajdziemy też opisy i definicje e-learningu podkreślające, że jest to specyficzny rodzaj procesu kształcenia oparty o wykorzystanie narzędzi teleinformatycznych[4]. Podejście zaprezentowane w tej definicji uwypukla różnice pomiędzy edukacją internetową a tradycyjnym kształceniem stacjonarnym, które ma rekompensować zastosowanie nowoczesnych technologii do komunikacji i przekazu wiedzy.
 
Komisja Europejska ds. Nauki podkreśla, że e-learning przez ułatwienie dostępu do zasobów i usług, jak również poprzez zdalną wymianę danych oraz współpracę jest wykorzystaniem nowych technologii multimedialnych i Internetu w celu zwiększenia jakości nauczania. E-learning rozwijany jest głównie w dwóch środowiskach organizacyjnych – korporacjach i ośrodkach akademickich. E-learning w środowisku korporacyjnym jest najczęściej definiowany jako „wszelkie działania wspierające proces szkolenia, wykorzystujące technologię informatyczne”[5]. Edukacja elektroniczna prowadzona w korporacjach koncentruje się na komponentach usprawniających proces szkoleniowy oraz na jego ekonomicznym wymiarze. Korporacyjny e-learning zwykle powstaje w kontekście ekonomicznym całego przedsięwzięcia, obejmuje analizę porównawczą między kursem e-learningowym a kursem realizowanym w sposób tradycyjny. Najczęściej stosowane formy e-learningu korporacyjnego:
  • typowe kursy e-learningowe, pozwalające na indywidualną pracę z materiałem szkoleniowym według zaprojektowanych reguł nawigacyjnych, dostarczane zarówno przez sieć komputerową, jak i na płytach kompaktowych;
  • internetowe wykłady dostarczane zarówno w trybie synchronicznym przez sieć („na żywo”), jak i asynchronicznym („z opóźnieniem”, „na żądanie”) albo przez sieć, albo na płytach kompaktowych;
  • szkolenia grupowe prowadzone na odległość z wykorzystaniem środowisk umożliwiających pracę zespołową (konferencje internetowe);
  • wideokonferencje realizowane przy wykorzystaniu dedykowanego sprzętu lub rozwiązań bazujących na typowych stacjach roboczych (komputerach osobistych) wyposażonych w kamery internetowe.
E-learning akademicki charakteryzuje się znacznie szerszymi celami niż usprawnienie procesu szkoleniowego i jego aspektów ekonomicznych. W założeniu powinien realizować większość funkcji tradycyjnej uczelni i przejąć jej cele edukacyjne, dodanie „e” nie oznacza w tym przypadku zredukowania zadań i celów działania, a jedynie przeniesienie tego procesu do środowiska sieciowego.
 
Akademickie materiały e-learningowe mogą być dostarczane jako:
  • wykłady w trybie synchronicznym – np. wideokonferencje, wideoczaty;
  • wykłady w trybie asynchronicznym – platforma zdalnego nauczania, płyty kompaktowe;
  • materiały dostarczane za pomocą poczty elektronicznej, wzbogacone o odsyłacze do stron źródłowych;
  • wykłady audio zamieszczane w sieci na otwartych platformach edukacyjnych;
  • wirtualne konsultacje prowadzone za pomocą komunikatorów internetowych;
  • publikowanie wątków na forach dyskusyjnych – transfer i wymiana wiedzy;
  • publikacje na blogach edukacyjnych czy w serwisach społecznościowych – artykuły, zbiory linków (chmury tagów), dyskusje itp. 
Na współczesny e-learning składają się nie tylko materiały zamieszczone w sieci, ale również cała działalność uczących się i nauczających, wynikająca z komunikacji zdalnej i pracy w środowisku wirtualnym. Wirtualne społeczności stają się miejscem transferu i wymiany wiedzy oraz stymulacji do rozwoju w danym obszarze tematycznym.
 
Na mapie polskich uczelni możemy już odnaleźć instytucje, które podjęły wspólne przedsięwzięcia, inicjatywy edukacyjne mające na celu stworzenie nowoczesnej oferty studiów prowadzonych przez Internet. Polski Uniwersytet Wirtualny, jako jeden z pierwszych ośrodków akademickich w Polsce, wraz z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej z Lublina i Wyższą Szkołą Humanistyczno-Ekonomiczną w Łodzi utworzyli ofertę studiów online. Studia adresowane są przede wszystkim do tych, którzy chcą połączyć zdobywanie nowych kwalifikacji z inną aktywnością (np. pracą zawodową, innymi studiami) oraz zdobyć dyplom renomowanej uczelni. Studia prowadzone metodą asynchroniczną mogą być także ciekawą propozycją dla osób mieszkających poza ośrodkami akademickimi, kobiet wychowujących dzieci, osób niepełnosprawnych, a także wszystkich, którzy są zainteresowani nowymi formami nauki. Również Centrum Otwartej i Multimedialnej Edukacji (COME) przy Uniwersytecie Warszawskim jest placówką, która oferuje dostęp do różnych form edukacji na odległość na poziomie akademickim, takich jak: kursy wideokonferencyjne i kursy internetowe. Liczba uczestników internetowych form edukacji przygotowanych przez COME UW przekroczyła już 2400 osób.
 
Od 2000 roku obserwujemy w Polsce dynamiczny rozwój e-learningu akademickiego, przy wielu uczelniach państwowych i prywatnych powstały ośrodki kształcenia na odległość, m.in.: Centrum e-learningu Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, Centrum Nauczania Matematyki i Kształcenia na odległość przy Politechnice Gdańskiej, Ośrodek Edukacji Niestacjonarnej − Centrum Kształcenia Ustawicznego Politechniki Świętokrzyskiej, Centrum Rozwoju Edukacji Niestacjonarnej w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie, Centrum E-learningu Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Ośrodek Kształcenia na Odległość − OKNO Politechniki Warszawskiej oraz Centrum E-learningu Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej.Polskie uczelnie oferują przez sieć głównie zajęcia z zakresu nauk technicznych, ekonomicznych i biznesowych oraz języków obcych. Przyczyna tego zjawiska prawdopodobnie tkwi w opinii, że tzw. przedmioty miękkie (humanistyczne lub artystyczne) wymagają bezpośredniego kontaktu z wykładowcą, i że lepiej sprawdzają się tu metody tradycyjne. Oferta edukacyjna polskich uczelni internetowych nie jest na razie tak rozpowszechniona, jak na przykład na uczelniach amerykańskich, gdzie studenci mają dostęp do najnowocześniejszych technologii i bardzo bogatej oferty programowej studiów i kursów. W Polsce studia w sieci funkcjonują jako eksternistyczne, gdyż polskie prawo nie przewiduje istnienia wirtualnej uczelni, stąd konieczność tradycyjnego zaliczania egzaminów. Nie musimy się obawiać, że nauka przez Internet może wkrótce stać się konkurencją dla tradycyjnych uniwersytetów, gdyż w Polsce jest ona ściśle z nimi powiązana.
 
W Internecie odnajdziemy także wiele portali edukacyjnych, które oferują bezpłatnie dostęp do baz wiedzy, centrum informacji z danej dziedziny nauki, sprofilowanych pod kątem określonej grupy użytkowników oraz darmowe szkolenia, kursy kończące się najczęściej certyfikatem. Internet to medium, które umożliwia nam samodoskonalenie poprzez bardzo szeroką ofertę kursów dla hobbystów, e-szkół języków obcych oraz szkoleń z zakresu doskonalenia zawodowego.
 
Edukacja elektroniczna w porównaniu z tradycyjnymi metodami kształcenia ma wiele zalet, ale nie jest pozbawiona wad. Najczęściej wymieniane zalety e-learningu to:
  • kontakt nauczyciela i studenta za pośrednictwem internetu w trybie asynchronicznym lub synchronicznym;
  • zindywidualizowany sposób kształcenia;
  • możliwość dostosowania form i metod do zainteresowań i potrzeb uczestników;
  • dowolność miejsca i narzędzi pozwalających na osiągnięcie celu;
  • czas uczestnictwa dostosowany do potrzeb i możliwości;
  • wymuszona aktywność każdego uczestnika;
  • dominacja elektronicznego przekazu głosu i pisma, stron WWW i prezentacji;
  • indywidualizacja metod i form kontroli;
  • zastosowanie różnych mediów informacyjnych i wszystkich możliwych metod przekazu i komunikacji;
  • duże możliwości wyboru form i metod kształcenia oraz trybu studiowania;
  • elastyczny dobór wykładowców i materiałów szkoleniowych.

W e-learningowym systemie kształcenia mogą wystąpić następujące wady:

  • duże koszty materiałów dydaktycznych, ponieważ do ich przygotowania konieczne jest wykorzystywanie nowoczesnych technologii;
  • duży koszt profesjonalnych platform;
  • duży koszt wdrożenia (zakup platformy, sprzętu);
  • brak bezpośredniego kontaktu z prowadzącym;
  • konieczność posiadania silnej motywacji oraz chęci do uczenia się - brak atmosfery dopingującej do nauki, charakterystycznej dla szkoły lub grupy, ze względu na fizyczne odizolowanie uczącego się od grupy i nauczyciela;
  • konieczność posiadania Internetu lub dostępu do niego w postaci szybkiego łącza;
  • brak integracji następującej podczas szkoleń tradycyjnych;
  • problemy ze sprawdzeniem efektywności.
E-learning jest techniką nauczania znakomicie dostosowaną do realizowania nowoczesnych modeli nauczania w społeczeństwie informacyjnym, zwłaszcza idei całożyciowego uczenia się.
Roksana Neczaj-Świderska

Bibliografia

Bednarek J., Lubina E., Kształcenie na odległość. Podstawy dydaktyki, PWN, Warszawa 2008.
Galwas B., Otwarte uniwersytety, otwarte zasoby edukacyjne, otwarty dostęp do wiedzy, [w:] Postęp e-edukacji, praca zbiorowa pod redakcją Ośrodka Kształcenia na Odległość OKNO PW, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2008.
Hyla M., Przewodnik po e-learningu, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2009.
Juszczyk S., Edukacja na odległość, Kodyfikacja pojęć, reguł i procesów, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2002
Shea-Schultz H., Fogarty J., Online learning today: 7 Strategies That Work,
“E-learning Magazine”, January 8, 2003.

Netografia 

www.e-learning.pl
www.puw.pl
www.e-mentor.edu.pl
www.sloan-c.org

 


[1] H. Shea-Schultz, J. Fogarty, Online learning today: 7 Strategies That Work, “E-learning Magazine”, January 8, 2003.
[2] S. Juszczyk, Edukacja na odległość, Kodyfikacja pojęć, reguł i procesów, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2002, s. 137.
 
[3] J. Bednarek, E. Lubina, Kształcenie na odległość. Podstawy dydaktyki, PWN, Warszawa 2008, s. 118.
[4] B. Galwas, Otwarte uniwersytety, otwarte zasoby edukacyjne, otwarty dostęp do wiedzy, [w:] Postęp e-edukacji, praca zbiorowa pod redakcją Ośrodka Kształcenia na Odległość OKNO PW, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2008, s. 13.
[5] M. Hyla, Przewodnik po e-learningu, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2007, s. 20.

logo_Innowacyjna_i_wspolfinansowanie1.png

 wspolfinansowanie.png